Khi tìm hiểu về dinh dưỡng hỗ trợ não bộ cho con, DHA là từ khóa đầu tiên mà hầu hết các bậc phụ huynh nghĩ đến. Tuy nhiên, trong nhóm Omega-3, còn một thành viên khác với vai trò quan trọng không kém trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch và giúp não bộ vận hành hiệu quả, đó chính là EPA.
Vậy EPA thực chất là gì? Vai trò của nó khác gì với DHA? Và đâu là thời điểm lý tưởng để bổ sung EPA cho bé? Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ bản chất, tác dụng và cách bổ sung EPA đúng chuẩn khoa học.
EPA là gì?
EPA (Eicosapentaenoic Acid) là một axit béo Omega-3 chuỗi dài, đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển và bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ. Cũng giống như DHA, EPA thuộc nhóm chất béo thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được, chỉ có thể bổ sung qua chế độ ăn uống.
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng EPA được tìm thấy nhiều nhất trong các loại cá béo nước lạnh như cá hồi, cá trích, cá mòi, cũng như trong tảo biển – những nguồn thực phẩm được khuyến nghị trong khẩu phần ăn của mẹ và bé.
Về mặt sinh học, EPA là tiền chất để tạo ra Eicosanoids – nhóm phân tử tín hiệu có vai trò:
- Điều hòa phản ứng viêm của cơ thể
- Hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch
- Duy trì sức khỏe tim mạch
Nhờ cơ chế này, EPA được xem là “lá chắn” giúp giảm viêm và bảo vệ tế bào, đặc biệt quan trọng đối với cơ thể non nớt của trẻ nhỏ. Do đó, việc bổ sung EPA trong chế độ ăn hàng ngày là điều cần thiết và nên được thực hiện dưới sự tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả.
EPA có tác dụng gì đối với trẻ?
Trong hệ thống dưỡng chất thiết yếu cho sự phát triển của trẻ, nếu DHA đóng vai trò xây dựng cấu trúc não bộ và mắt, thì EPA lại có nhiệm vụ quan trọng trong việc vận hành chức năng và bảo vệ sức khỏe toàn diện của bé.
Hỗ trợ hệ miễn dịch và chống viêm
Đây là lợi ích quan trọng nhất của EPA đối với trẻ nhỏ. Trong giai đoạn làm quen với môi trường mới, cơ thể bé rất nhạy cảm và dễ kích ứng. EPA giúp kiểm soát các phản ứng viêm trong cơ thể, giữ cho hệ miễn dịch của bé luôn cân bằng và khỏe mạnh.
Nhờ có EPA, hệ miễn dịch của bé được tăng cường, giúp giảm nguy cơ bé bị các bệnh về viêm như viêm da cơ địa (eczema), dị ứng, hen suyễn, và đặc biệt là các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp thường gặp.
Giúp não bộ vận hành và điều hòa cảm xúc
Não của bé không chỉ cần DHA để xây dựng cấu trúc mà còn cần EPA để giúp hoạt động tốt hơn. EPA giúp truyền tín hiệu thần kinh và điều hòa các chất truyền dẫn thần kinh như serotonin.
Khi bé được bổ sung đủ EPA, khả năng tập trung và trí nhớ sẽ được cải thiện, đồng thời giúp bé có tâm trạng và cảm xúc ổn định hơn. Ở trẻ lớn, EPA cũng được khoa học chứng minh hỗ trợ tốt cho các bé có dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
Hỗ trợ sức khỏe thị giác và tim mạch
EPA hoạt động cùng với DHA để bảo vệ võng mạc mắt của bé, giúp mắt bé khỏe và nhìn rõ hơn. Bên cạnh đó, EPA còn giúp giảm lượng cholesterol xấu trong máu, từ đó xây dựng nền tảng cho một hệ tim mạch khỏe mạnh ngay từ những năm đầu đời.
Phân biệt vai trò của EPA và DHA
Đây là phần quan trọng nhất Mămmy muốn các mẹ nắm rõ. Rất nhiều người chỉ bổ sung DHA mà quên mất EPA, làm giảm hiệu quả của cả quá trình hỗ trợ não bộ.
| Tiêu chí | DHA (Axit Docosahexaenoic) | EPA (Axit Eicosapentaenoic) |
|---|---|---|
| Vai trò chính | Tập trung vào cấu trúc | Tập trung vào chức năng |
| Chức năng cụ thể |
|
|
| Ý nghĩa với bé | Giúp xây dựng bộ não hoàn chỉnh và đôi mắt tinh anh | Hỗ trợ duy trì chức năng não bộ khỏe mạnh, bảo vệ não khỏi viêm và tổn thương |
| Khuyến nghị | Không thể thiếu trong phát triển trí não và thị giác | Cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động não và phòng viêm |
Một bộ não phát triển toàn diện cần phối hợp cả DHA và EPA. Chỉ bổ sung DHA mà thiếu EPA sẽ khiến quá trình truyền dẫn tín hiệu thần kinh kém và tăng nguy cơ tổn thương do viêm. Mẹ nên chú ý bổ sung đồng thời cả hai dưỡng chất để hỗ trợ bé phát triển trí tuệ toàn diện và khỏe mạnh.
Khi nào nên bổ sung EPA cho bé?
Thời điểm bổ sung EPA cho bé
Nhu cầu EPA của trẻ là liên tục trong suốt quá trình phát triển. Tuy nhiên, cách bổ sung và mức độ ưu tiên sẽ thay đổi theo từng giai đoạn phát triển khác nhau của bé.
Giai đoạn thai kỳ và 6 tháng đầu
Trong 3 tháng cuối thai kỳ và suốt 6 tháng đầu sau sinh, mẹ chính là nguồn cung cấp EPA quan trọng nhất cho bé, thông qua nhau thai và sữa mẹ. Do đó, chế độ dinh dưỡng của mẹ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo bé nhận đủ EPA để phát triển não bộ và sức khỏe.
Mẹ nên ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu EPA như cá béo (cá hồi, cá trích, cá mòi) hoặc sử dụng các sản phẩm bổ sung Omega-3 chất lượng, uy tín dưới sự tư vấn chuyên gia để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Giai đoạn bé từ 6 tháng trở lên
Khi bé bước vào giai đoạn ăn dặm (từ 6 tháng tuổi), nhu cầu dinh dưỡng, đặc biệt là EPA và DHA, tăng vọt theo tốc độ phát triển não bộ — não bé có thể tăng gấp 3 lần kích thước trong 2 năm đầu đời. Tuy nhiên, lượng EPA trong sữa mẹ hoặc sữa công thức thường giảm dần ở giai đoạn này. Vì thế, bổ sung EPA và DHA từ thực phẩm ăn dặm giàu Omega-3 hoặc các sản phẩm chức năng phù hợp là rất cần thiết để hỗ trợ bé phát triển trí não, thị giác và hệ miễn dịch.
Lưu ý: Việc bổ sung EPA đúng thời điểm, đủ liều lượng góp phần quan trọng giúp bé phát triển toàn diện, tránh các vấn đề về viêm nhiễm hoặc suy giảm nhận thức do thiếu hụt dưỡng chất. Mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch bổ sung EPA phù hợp nhất cho bé.
Dấu hiệu nhận biết bé thiếu EPA
Mẹ có thể quan sát một số biểu hiện dưới đây, thường liên quan đến vai trò chống viêm và dưỡng ẩm của EPA trong cơ thể bé:
- Da bé khô ráp, móng tay dễ giòn và gãy.
- Bé thường xuyên bị viêm da cơ địa (eczema) tái phát nhiều lần.
- Tần suất mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp ở bé cao hơn bình thường.
- Ở trẻ lớn hơn, có thể thấy dấu hiệu kém tập trung, khó ghi nhớ.
Cách bổ sung EPA cho bé ăn dặm hiệu quả nhất
Bổ sung EPA như thế nào?
Khi bé bước vào tuổi ăn dặm (từ 6 tháng), có hai con đường chính để bổ sung EPA hiệu quả cho bé
Bổ sung qua nguồn thực phẩm tự nhiên
Các loại cá béo nước lạnh như cá hồi, cá thu là nguồn tự nhiên giàu EPA và DHA rất tốt cho sự phát triển trí não và thị lực của bé. Cụ thể, trong 100g cá hồi có khoảng 0.59g EPA và 1.24g DHA, trong khi cá thu cung cấp khoảng 0.43g EPA và 0.59g DHA. Chính vì vậy, các chuyên gia dinh dưỡng khuyên mẹ nên cho bé ăn cá khoảng 2–3 lần mỗi tuần để đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất này.
Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một số hạn chế thực tế mẹ cần lưu ý:
- Nhiều bé không thích mùi tanh đặc trưng của cá, dẫn đến việc từ chối ăn.
- Việc chọn mua, gỡ xương và chế biến cá tươi khá tốn thời gian và công sức.
- Một phần EPA có thể bị mất đi trong quá trình chế biến và tiêu hóa, gây ảnh hưởng đến lượng dưỡng chất bé hấp thu thực tế.
- Một số loại cá biển lớn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm thủy ngân, có thể gây hại cho sức khỏe bé, do đó mẹ cần lựa chọn kỹ càng nguồn cá an toàn.
Bổ sung qua thực phẩm chuyên biệt
Để khắc phục những hạn chế khi bổ sung EPA qua cá tươi, mẹ có thể lựa chọn các sản phẩm dầu cá hồi chuyên biệt dành riêng cho bé ăn dặm. Đây là giải pháp khoa học, tiện lợi và đảm bảo an toàn nếu được chọn lựa kỹ càng.
- Tiện lợi, phù hợp với bé kén ăn: Mẹ chỉ cần thêm một thìa nhỏ dầu cá hồi vào cháo, bột hoặc súp của bé (lưu ý nên cho sau khi tắt bếp) để bé dễ dàng hấp thu EPA mà không bị mùi tanh khó chịu.
- Hàm lượng chuẩn và tinh khiết: Các sản phẩm chất lượng cao thường được xử lý qua công nghệ hiện đại, loại bỏ tạp chất và công bố rõ ràng hàm lượng EPA, DHA. Điều này giúp mẹ dễ dàng kiểm soát lượng vi chất bổ sung, đảm bảo an toàn cho bé.
- Tối ưu khả năng hấp thu: Dạng dầu cá hồi tinh khiết giúp cơ thể bé hấp thu EPA và DHA hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ phát triển trí não và sức khỏe toàn diện.
Khi chọn mua bất kỳ sản phẩm bổ sung nào, mẹ ưu tiên chọn sản phẩm dành riêng cho bé ăn dặm hoặc trẻ nhỏ, đã được kiểm định an toàn, không chứa tạp chất độc hại. Ngoài ra, để đảm bảo hiệu quả và an toàn tối đa, mẹ hãy tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ nhi khoa trước khi bắt đầu bổ sung cho bé.
Liều lượng khuyến nghị
Theo khuyến nghị của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), để hỗ trợ sự phát triển tối ưu, trẻ cần được bổ sung EPA và DHA với liều lượng như sau:
- Trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi: khoảng 10 – 12 mg EPA & DHA trên mỗi kilogram cân nặng mỗi ngày.
- Trẻ từ 2 đến 4 tuổi: cần khoảng 100 – 150 mg EPA & DHA mỗi ngày.
